حسين قرچانلو
75
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
يكى از اقليمهاى فلسطينى محسوب مىشده است . « 1 » ابو الفداء نيز مىنويسد : شهرى كوچك و بدون بارو با باغها و نهرها و چشمههاست و بر جانب غربى غور اردن قرار دارد و بسيار پرنعمت است . نهر كوچكى دارد كه از چشمهاى جارى است . اين شهر در جنوب طبريه است و با آن هجده ميل فاصله دارد . « 2 » از حوادث مهمى كه بيسان را به دوران مماليك پيوند مىدهد آن است كه بعد از درگيرى عين جالوت ، سپاهيان پيروز مماليك به تعقيب تاتارها پرداختند و بار ديگر در بيسان با آنان برخورد كردند ؛ درگيرى خونينى پيش آمد و بسيارى از تاتارها كشته شدند و غنايم بسيارى نصيب نيروهاى فاتح ( مماليك ) گرديد . بعدها جنگ بزرگ ديگرى به رهبرى جان بردى الغزالى و سپاه عثمانى به رهبرى سنان پاشا رخ داد كه منجر به شكست مماليك و سقوط شهر بيسان و افتادن مناطق اطراف آن به دست عثمانى شد . در 1812 م كه جهانگرد بيركهارت از شهر بيسان عبور كرده آنجا را چنين وصف كرده است : بيسان بر روى زمينى بلند در جانب غربى غور اردن واقع است ؛ آنجا كه سلسله كوههايى در ادامهء وادى ( يا درّه اردن ) در وسعت زيادى به غور ختم مىشود و سرزمينى كاملا مشخص و مرتفع به وجود مىآورد . « 3 » عمّان « 4 » نام قديمش ربّث « 5 » بنى عمّون و ذكرش بكرّات در كتاب عهد عتيق آمده است . داود پيامبر ( ع ) در قرن 11 ق . م اين شهر را گرفت ، اما در زمان سليمان ( ع ) استقلال خود را بازيافت . سپس ، در قرون 8 و 7 ق . م به تصرف دولت آشور درآمد ؛ سرانجام ، بطلميوس دوم ، فيلادلفوس ، آنجا را فتح كرد و نام خود ، فيلادلفيا ، را بر آن نهاد . اين شهر در دورهء روميان شهرى آباد بوده است . « 6 » هنگام ورود مسلمانان به شام ، يزيد بن ابىسفيان به عمّان رفت و آنجا را به آسانى و به صلحى مانند صلح بصرى فتح كرد . « 7 » به نوشتهء ابن خرداذبه عمّان در قرن سوم هجرى از نواحى دمشق به شمار مىرفته است . « 8 »
--> ( 1 ) . انصارى دمشقى ، شمس الدين محمد ؛ نخبة الدهر فى عجايب البر و البحر ؛ ص 341 . ( 2 ) . تقويم البلدان ؛ ص 243 . ( 3 ) . الموسوعة الفلسطينيه ؛ ج 1 ، ص 486 - 489 . ( 4 ) . Amman ( 5 ) . Rabbath ( 6 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 2 ، ص 1769 . ( 7 ) . فتوح البلدان ؛ ص 182 . ( 8 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 59 و البلدان ؛ ص 105 .